Skoro polovina učesnika istraživanja Saveza sindikata Republike Srpske, njih 46,91 odsto, navela je da prima platu do 1.450 KM. Za poređenje, zvanična prosječna neto plata u avgustu iznosila je 1.695 KM, dok je u septembru dostigla 1.727 KM. Razlika između statističkog prosjeka i primanja velikog dijela anketiranih radnika otvara pitanje koliko rast plata zaista dopire do njihovih kućnih budžeta.
Istraživanje je, prema izvještaju „Glasa Srpske“, sprovedeno tokom septembra među 1.230 ispitanika. Rezultate treba čitati kao odgovore učesnika ankete: bez potvrđene reprezentativnosti uzorka, procenat od 46,91 odsto ne može se automatski prenijeti na sve zaposlene u Republici Srpskoj.
Od 245 do 695 KM ispod avgustovskog prosjeka
Računica iz sindikalne objave tačna je za navedeni raspon plata od 1.000 do 1.450 KM. U odnosu na avgustovski prosjek od 1.695 KM, radniku sa platom od 1.450 KM nedostaje 245 KM, dok je plata od 1.000 KM niža za 695 KM.
Međutim, avgustovski podatak više nije posljednji objavljeni. Prema Republičkom zavodu za statistiku Republike Srpske, septembarska prosječna neto plata iznosila je 1.727 KM, što je 32 KM više nego mjesec ranije. Ako se isti raspon primanja uporedi sa septembarskim prosjekom, razlika iznosi od 277 do 727 KM. To je poređenje navedenih iznosa, a ne dokaz da su plate svih učesnika ankete u međuvremenu ostale iste.
Prosječna plata ne govori koliko prima većina
Zavod objašnjava da se prosječna plata dobija dijeljenjem ukupno isplaćene mase plata brojem zaposlenih na koje se isplate odnose. U obračun ulaze, između ostalog, dodaci za minuli i prekovremeni rad, smjene i noćni rad, kao i zaostale plate isplaćene u posmatranom mjesecu. Ostala lična primanja, poput toplog obroka, prevoza i regresa, ne ulaze u taj obračun.
Zato podatak o prosjeku sam po sebi ne pokazuje koliko radnika prima manje ili više od tog iznosa. Više zarade podižu zajednički prosjek, ali njihovo povećanje ne znači da je porasla plata svakom zaposlenom.
Razliku između rasta iznosa na platnoj listi i kupovne moći pokazuju i avgustovski podaci: prosječna neto plata bila je nominalno veća za 0,4 odsto, ali realno manja za 0,9 odsto nego u julu. U septembru je zabilježen i nominalni rast od 1,9 odsto i realni rast od 0,9 odsto u odnosu na avgust.
Trgovina i industrija znatno ispod prosjeka
U septembarskom pregledu Saveza sindikata Republike Srpske, zasnovanom na podacima Zavoda, prosječne neto plate u više djelatnosti ostaju osjetno ispod republičkog prosjeka:
| Djelatnost | Prosječna neto plata |
|---|---|
| Trgovina | 1.432 KM |
| Prerađivačka industrija | 1.421 KM |
| Građevinarstvo | 1.336 KM |
| Saobraćaj i skladištenje | 1.333 KM |
| Smještaj i ugostiteljstvo | 1.310 KM |
U stručnim, naučnim i tehničkim djelatnostima prosjek je iznosio 2.242 KM. Razlika između tog područja i smještaja i ugostiteljstva bila je 932 KM. Riječ je o prosjecima po djelatnostima, unutar kojih se pojedinačne zarade takođe razlikuju.
Dvije plate od po 1.450 KM ne pokrivaju sindikalnu korpu
Prema obračunu Saveza sindikata, septembarska sindikalna potrošačka korpa iznosila je 2.964,10 KM. Jedna prosječna neto plata pokrivala je 58,26 odsto njene vrijednosti.
Dvije plate od po 1.450 KM daju ukupno 2.900 KM, odnosno 64,10 KM manje od vrijednosti korpe. Dvije plate od po 1.000 KM ostavljaju razliku od 964,10 KM. To su ilustrativne računice, a stvarni položaj domaćinstva zavisi od broja članova, ukupnih prihoda i njegovih troškova.
Samo prehrana u septembarskoj korpi iznosila je 1.360,15 KM, a stanovanje i komunalne usluge 737,50 KM. Zajedno je za te dvije stavke obračunato 2.097,65 KM, prije prevoza, odjeće, higijene, održavanja domaćinstva, obrazovanja i kulture.
Dodatni posao i razmišljanje o odlasku
Prema rezultatima koje je „Glas Srpske“ prenio uz izjave predsjednika Saveza sindikata Gorana Stankovića, 40,41 odsto ispitanika radi i dodatni posao, dok gotovo 60 odsto razmišlja o odlasku iz Republike Srpske. Platu od najmanje 2.000 KM sa dostojanstvenim životom povezuje 94,15 odsto anketiranih.
Istovremeno, 17,94 odsto ispitanika navelo je da dio plate prima „na ruke“. Taj nalaz predstavlja njihove odgovore u anketi i ne utvrđuje odgovornost bilo kojeg pojedinačnog poslodavca.
Sindikat i poslodavci saglasni o potrebi rasta, različiti stavovi o načinu
Na konferenciji održanoj 7. oktobra u Banjoj Luci, Stanković je zastupao stav da veći dio dobiti preduzeća treba usmjeriti u zarade zaposlenih.
Predsjednik Unije poslodavaca Republike Srpske Zoran Škребić rekao je da poslodavci podržavaju rast plata, ali da povećanja treba uskladiti sa ekonomskim pokazateljima i mogućnostima privrede. Posebno je upozorio na položaj izvozno orijentisanih preduzeća.
Profesor Predrag Mlinarević sa Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu ukazao je na potrebu da se istovremeno razmatraju životni troškovi i produktivnost, uz mogućnost poreskog rasterećenja i ulaganja u tehnologiju.
Objavljeni podaci pokazuju zašto rast republičkog prosjeka treba posmatrati zajedno sa zaradama po djelatnostima i troškovima života. Za radnika koji prima 1.450 KM, septembarski prosjek od 1.727 KM znači 277 KM razlike, dok dvije takve plate i dalje ostaju ispod obračunate sindikalne korpe.
***
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.
Čitaoci reporteri
Podjelite sa ostalim našim čitaocima ono što svakodnevno vidite, sa čime se susrećete, vaše utiske sa putovanja, neobične sutuacije kojima ste prisustvovali i zabilježili ih svojim foto-aparatom tokom ljetovanja, zimovanja, izleta... Pišite nam na našu email adresu:
