Tomaševićeva izborna računica: podrška vlasti koja je ukinula lokalnu saglasnost
Urednički komentar i analiza
Petar Tomašević povezuje izborni rezultat u Republici Srpskoj sa podrškom nastavku geoloških istraživanja. Dokumenti potvrđuju da je republička vlast uklonila obaveznu saglasnost lokalne samouprave i da je nadležno ministarstvo odobrilo istraživanja na prostoru Petrova. Međutim, neposredno izjašnjavanje građana Sočkovca pokazuje izrazito protivljenje tom projektu. Upravo između tih činjenica nalazi se pitanje političke odgovornosti.
Na snimku koji je objavio „Ozrenski studenac“, Tomašević govori da su građani Republike Srpske na posljednjim opštim izborima glasali za kontinuitet vlasti, stabilnost i razvoj. Zatim iznosi zaključak koji je izazvao reakcije:
„Dakle, imamo punu podršku vlasti i lokalnog stanovništva da nastavimo“, kaže on, u prevodu sa engleskog.
Tomašević je izvršni direktor i glavni izvršni rukovodilac, odnosno CEO, australijske kompanije Yugo Metals Limited. Kompanija posluje preko zavisnog društva Lykos Balkan Metals d.o.o. Bijeljina, a Petrovo je dio projekta koji investitorima predstavlja pod nazivom „St Nicholas“.
Njegova poruka zaslužuje ozbiljniju analizu od prepirke o tome da li je „za“ ili „protiv“ Ozrena. On investitorima predstavlja politički kontinuitet kao povoljnu okolnost za poslovanje. Tu postoji osnova za njegovu računicu: izborna podrška političkom bloku održava njegovu sposobnost da donosi zakone, formira izvršnu vlast i usmjerava javnu politiku.
Iz toga, međutim, ne proizlazi da stanovništvo podržava svaku pojedinačnu odluku te vlasti. Naročito kada se o konkretnoj odluci već neposredno izjasnilo.
U Sočkovcu je 17. maja 2026. održan referendum o geološkim istraživanjima. Prema zvaničnoj objavi Opštine Petrovo, 382 birača glasala su protiv, sedam za, a jedan listić bio je nevažeći. Glasalo je 390 od 757 upisanih birača. Protivljenje je, dakle, izrazilo približno 97,95 odsto učesnika referenduma. To je podatak o Sočkovcu i učesnicima tog glasanja, a ne rezultat izjašnjavanja cijelog Ozrena.
Istovremeno, preliminarni izborni podaci pokazuju da je značajna podrška političkom bloku na republičkoj vlasti opstala.
Prema podacima CIK-a za biračko mjesto Sočkovac, 045B006, provjerenim 23. oktobra 2026, SNSD je za Narodnu skupštinu RS dobio 60 glasova, lista „Socijalistička partija Petar Đokić – DEMOS – NDP“ 55, „DNS–NPS Banjac–Nešić“ 28, „SPS – Goran Selak – Pokret Jedinstvena Srpska“ sedam, a Ujedinjena Srpska dva.
Tih pet lista zajedno ima 152 od 276 važećih glasova, odnosno 55,07 odsto. Iste brojke Dobojski info objavio je u analizi 8. oktobra. Riječ je o većini važećih glasova na jednom biračkom mjestu, ne o većini svih stanovnika ili svih upisanih birača. Rezultati su i dalje preliminarni.
Ova dva glasanja pokazuju da u istoj sredini postoje snažno protivljenje istraživanjima i većinska izborna podrška navedenim listama među važećim listićima. Ne pokazuju kako je pojedinačni građanin glasao u oba slučaja, niti koji su razlozi određivali njegov izbor.
Politička posljedica glasanja ipak postoji: podrška strankama doprinosi njihovoj institucionalnoj moći, uključujući moć odlučivanja o pitanjima oko kojih se dio njihovih birača s njima ne slaže.
Da bi se razumjelo zašto je to važno za Ozren, potrebno je pogledati šta je vlast prethodno uradila sa zakonom.
Zakon o geološkim istraživanjima iz 2022. godine, objavljen u „Službenom glasniku Republike Srpske“ broj 64/22, propisivao je da odobrenje donosi nadležno ministarstvo. Međutim, član 33, stav 5, tačka 8 izričito je zahtijevao saglasnost jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi istražni prostor. Lokalna saglasnost bila je obavezan prilog zahtjevu.
Narodna skupština RS usvojila je izmjene 4. jula 2024. godine. Izvorni izvještaj skupštinskog glasanja bilježi 44 glasa za i 14 protiv, uz 59 prisutnih poslanika. Među glasovima za bili su glasovi poslanika SNSD-a i njegovih koalicionih partnera. Zakon je proglasio tadašnji predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik, a objavljen je 16. jula u „Službenom glasniku“ broj 63/24.
Članom 5 izmjena preuređen je spisak dokumentacije i iz njega je uklonjena lokalna saglasnost. Novim članom 33a propisano je da Ministarstvo od lokalnog organa za prostorno uređenje traži informaciju o stanju istražnog prostora u prostornoplanskoj dokumentaciji, sa rokom od sedam dana.
Time je uklonjen uslov da lokalna samouprava svojim pristankom podrži istraživanja. Njena uloga nije potpuno nestala: prostornoplanska ograničenja ostala su relevantna za odlučivanje. Zato bi tvrdnja da je opština izgubila baš sva ovlašćenja bila preširoka.
Izmjenama su prethodili javni otpor istraživanjima i rudarskim projektima na Ozrenu i Majevici, uz podršku pojedinih lokalnih uprava. Takav kontekst dokumentovan je i prije usvajanja zakona.
Vlada je, međutim, u obrazloženju prijedloga uklanjanje saglasnosti pravdala usklađivanjem sa Zakonom o lokalnoj samoupravi i razgraničenjem nadležnosti. To je njeno zvanično obrazloženje. Tvrdnja da je postojala posebna politička naredba da se zakon promijeni zbog pojedine kompanije zahtijevala bi dodatne dokaze. Ono što sam tekst zakona nedvosmisleno potvrđuje jeste uklanjanje obavezne lokalne saglasnosti iz postupka odobravanja istraživanja.
Pravni pregled mora uključiti i nastavak: Ustavni sud RS 26. februara 2025. nije prihvatio inicijativu za ocjenjivanje ustavnosti osporenih odredaba, uključujući članove koji uređuju ovu promjenu. Zakonsko rješenje, prema tome, nije oboreno tom odlukom. Politička opravdanost takvog rješenja ostaje predmet javne rasprave.
U konkretnom slučaju Petrova, odobrenje za detaljna geološka istraživanja izdalo je Ministarstvo energetike i rudarstva Republike Srpske, rješenjem od 11. marta 2026. godine, društvu Lykos Balkan Metals. Skupština opštine Petrovo potom je 15. aprila zauzela stav protiv istraživanja i ovlastila načelnika da pokrene upravni spor i zatraži obustavljanje aktivnosti do okončanja postupka.
Postoji i činjenica koja sprečava stranačko pojednostavljivanje: načelnik Petrova Ozren Petković pripada SNSD-u, a lokalna uprava se institucionalno suprotstavila istraživanjima. Sukob, dakle, postoji i između lokalnih stavova i odluka republičkih institucija unutar šireg vladajućeg političkog prostora.
Kompanija istovremeno nastavlja pripreme. U berzanskom saopštenju od 6. oktobra objavila je šestogodišnji ugovor o pristupu trima parcelama u Sočkovcu, ukupne površine 18.227 kvadratnih metara, za planirane istražne aktivnosti. U istom dokumentu eventualno rudarenje i preradu uslovljava pribavljanjem potrebnih licenci i dozvola.
U javnom saopštenju od 9. oktobra Lykos Balkan Metals navodi da radi u okviru važećih odobrenja, priznaje postojanje zabrinutosti i različitih mišljenja te poručuje da je otvoren za dijalog. Naglašava i da istraživanja ne predstavljaju eksploataciju rude. Odobrenje za istraživanje zaista se ne smije predstavljati kao već izdata dozvola za otvaranje rudnika.
Tomaševićeva izjava zato ima dva dijela koja zaslužuju različitu ocjenu. Njegovo oslanjanje na politički kontinuitet ima razumljivo uporište u odlukama institucija i izbornoj podršci političkom bloku koji ih je donosio. Tvrdnja o „punoj podršci lokalnog stanovništva“ ne može se izvesti iz izbornog rezultata, posebno pred jasnim referendumskim protivljenjem u Sočkovcu.
Pitanje odgovornosti tako obuhvata i birački mandat i način njegovog korišćenja. Izborna podrška omogućava političkim predstavnicima da odlučuju, ali ih ne oslobađa odgovornosti da objasne zašto konkretan projekat odobravaju uprkos neposredno izraženom lokalnom protivljenju. Građanima, bez obzira na njihov izborni glas, ostaje pravo da takve odluke osporavaju.
Tomašević u izbornom rezultatu može vidjeti povoljan politički signal. Saglasnost stanovništva za istraživanja mora se dokazivati zasebno. U Sočkovcu je neposredno izjašnjavanje građana dalo upravo suprotan odgovor.
***
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.
Čitaoci reporteri
Podjelite sa ostalim našim čitaocima ono što svakodnevno vidite, sa čime se susrećete, vaše utiske sa putovanja, neobične sutuacije kojima ste prisustvovali i zabilježili ih svojim foto-aparatom tokom ljetovanja, zimovanja, izleta... Pišite nam na našu email adresu:
