Uprava za indirektno oporezivanje BiH (UIO) za prvih deset mjeseci 2026. godine naplatila je 10 milijardi i 705 miliona KM, odnosno 617 miliona više nego godinu ranije. Iza povećanja od 6,12 odsto stoji višegodišnji rast naplate, ali za ocjenu ekonomskog napretka potrebno je pogledati i cijene, povrat PDV-a i obaveze prema kreditorima.
Veći poreski prihodi otvaraju mogućnost za bolje javne usluge i ulaganja. Koliko je ta mogućnost iskorišćena, ne može se pročitati iz saopštenja o naplati. Za to je potreban račun o potrošnji.
Četiri godine rasta: Gotovo dvije i po milijarde KM više
Poređenje istog perioda, od januara do oktobra, pokazuje sljedeće:
| Godina | Bruto prihodi (milijarde KM) | Rast prema prethodnoj godini |
|---|---|---|
| 2022. | 8,212 | — |
| 2023. | 8,800 | 7,15% |
| 2024. | 9,544 | 8,45% |
| 2025. | 10,088 | 5,70% |
| 2026. | 10,705 | 6,12% |
Prikazani su podaci za prvih deset mjeseci svake godine i stope rasta koje je objavila UIO. Crtica označava da stopa za 2022. nije prikazana u ovom poređenju.
Prema računici na osnovu objavljenih iznosa, ovogodišnja naplata veća je nego 2022. za 2,493 milijarde KM, odnosno približno 30,4 odsto. To je nominalno povećanje — bez uklanjanja uticaja promjene cijena.
Trend, međutim, nije ravnomjeran. Najbrži rast u ovom poređenju zabilježen je 2024, kada je naplata povećana za 744 miliona KM. U 2025. povećanje je usporilo na 544 miliona, a ove godine ponovo je nešto snažnije.
Prihodi, dakle, nastavljaju da rastu, ali sadašnjim tempom sporije nego 2024. godine.
Oktobar slabiji od septembra, ali bolji nego lani
U septembru je UIO objavila mjesečni rekord od 1,208 milijardi KM. Oktobarska naplata od 1,137 milijardi bila je približno 5,9 odsto niža, ali oko 5,2 odsto viša nego u oktobru prošle godine. Procenti su izračunati iz objavljenih iznosa.
Pad poslije rekordnog mjeseca nije dovoljan za zaključak o preokretu trenda. Za takvu ocjenu važnije je porediti iste mjesece različitih godina i pratiti duži niz podataka, umjesto da se svaki mjesečni maksimum ili pad predstavlja kao konačna slika ekonomije.
Skuplji račun može donijeti više poreza i bez veće kupovine
Rast poreske naplate ne pokazuje sam po sebi koliko je povećana količina kupljene robe i usluga. Kada raste cijena proizvoda, može rasti i naplaćeni PDV, iako kupac uzima istu količinu.
Centralna banka BiH, analizirajući 2025. godinu, povezala je rast prihoda od PDV-a s domaćom potražnjom i nominalnim cijenama. Navela je i uticaj rasta plata, prometa u uslužnim djelatnostima i nominalne vrijednosti uvoza. Takva analiza pokazuje zašto poreski rezultat treba posmatrati kroz više pokazatelja.
Prema Agenciji za statistiku BiH, potrošačke cijene u periodu januar–septembar 2026. bile su prosječno 4,8 odsto više nego u istom periodu prethodne godine. Septembarska godišnja inflacija iznosila je šest odsto.
Ipak, od rasta ukupnih indirektnih poreza ne može se jednostavno oduzeti stopa inflacije i dobijeni rezultat proglasiti realnim rastom ekonomije. Ovdje se razlikuju i posmatrani periodi, a ukupna naplata obuhvata različite poreze i osnovice.
Dostupni podaci potvrđuju rast naplate u uslovima viših cijena. Ne omogućavaju preciznu podjelu tog rasta na poskupljenja, veću potrošnju i druge uticaje.
Za raspodjelu je važan i povrat PDV-a
Bruto naplata nije iznos koji u cjelini ostaje javnim budžetima. Dio se vraća obveznicima kroz povrat PDV-a.
UIO je za deset mjeseci 2024. objavila povrate od 1,726 milijardi KM, a za isti period 2025. 1,822 milijarde. Tada su neto prihodi rasli približno istim tempom kao bruto naplata.
Ovogodišnji povrati gotovo su nepromijenjeni, pa UIO navodi brži rast neto prihoda, od 7,48 odsto. Zato podatak o bruto naplati uvijek treba čitati zajedno s povratima.
Republika Srpska: Više doznaka, manje izdvojeno za spoljni dug
Višegodišnja poređenja pokazuju koliko obaveze prema kreditorima utiču na sredstva koja se direktno doznačavaju Republici Srpskoj.
| Godina | Direktno doznačeno Republici Srpskoj | Izdvojeno za spoljni dug |
|---|---|---|
| 2022. | 1.649 | 213 |
| 2023. | 1.611 | 362 |
| 2024. | 1.886 | 378 |
| 2025. | 2.107 | 313 |
| 2026. | 2.382 | 247 |
Posebna putarina nije uključena u ovu tabelu. Svi iznosi odnose se na prvih deset mjeseci navedene godine.
Primjer iz 2023. posebno je poučan: ukupna naplata indirektnih poreza rasla je, a direktne doznake Republici Srpskoj bile su 38 miliona KM manje nego godinu ranije. Istovremeno je za spoljni dug izdvojeno 149 miliona više. Rast ukupne naplate zato ne garantuje isti smjer kretanja raspoloživih doznaka.
Ove godine direktne doznake veće su za 275 miliona KM, uz 66 miliona manje izdvojenih za spoljni dug. Manja otplata u posmatranom periodu doprinosi većim doznakama, ali ne pokazuje sama po sebi da je smanjen ukupan dug.
UIO treba da pojasni i nesaglasnost u zbiru
U novom saopštenju navedeno je 8,883 milijarde KM neto prihoda, dok zbir pojedinačno iskazanih raspodjela institucijama BiH, Republici Srpskoj, FBiH i Brčko distriktu iznosi 8,827 milijardi. Razlika od 56 miliona KM u tekstu nije objašnjena i zahtijeva pojašnjenje UIO.
***
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.
Čitaoci reporteri
Podjelite sa ostalim našim čitaocima ono što svakodnevno vidite, sa čime se susrećete, vaše utiske sa putovanja, neobične sutuacije kojima ste prisustvovali i zabilježili ih svojim foto-aparatom tokom ljetovanja, zimovanja, izleta... Pišite nam na našu email adresu:
Komentar Dobojskog infa: Uz rast naplate mora doći račun o potrošnji
Uspješna naplata poreza važna je za funkcionisanje javnih službi. Politička ocjena uspjeha vlasti, međutim, zahtijeva odgovor na naredno pitanje: šta je tim novcem urađeno?
Građaninu Doboja i drugih sredina potreban je pregled završenih projekata, njihovih cijena i rokova, dostupnosti zdravstvene zaštite, stanja infrastrukture i kvaliteta usluga koje plaća. To su pitanja na koja izvještaj o naplati po svojoj prirodi ne odgovara, ali na njih moraju odgovarati korisnici javnog novca.
Ni veći prihod nije razlog da se olako preuzimaju trajni rashodi. Ako dio povećanja dolazi od viših cijena, istovremeno mogu poskupljivati javni radovi, oprema i usluge koje budžeti finansiraju. Za procjenu koliko je prostora stvarno ostalo potrebni su podaci i o prihodima i o rashodima.
Odgovornost vlasti počinje tamo gdje se završava saopštenje o naplaćenim milijardama: na provjerljivom računu o tome gdje je novac potrošen i šta su građani dobili.