Na društvenim mrežama često se objavljuju poređenja država prema visini plata i penzija, kvalitetu zdravstva i obrazovanja, stepenu demokratije, vladavini prava ili razvijenosti infrastrukture. Uz gotovo svaki podatak obično se navodi i precizno „mjesto u svijetu“.
Takva poređenja privlače pažnju, ali često imaju ozbiljan problem – dio navedenih svjetskih rang-lista uopšte ne postoji.
Ne postoji jedinstvena i zvanična svjetska rang-lista prosječnih neto plata, prosječnih penzija, medijalnih zarada ili kvaliteta energetske infrastrukture. Postoje statistički podaci, ali se oni među državama razlikuju prema godini, metodologiji, poreskom sistemu, troškovima života i obuhvatu stanovništva.
Zbog toga je Dobojski info provjerio šta se o položaju Bosne i Hercegovine i Republike Srpske može utvrditi na osnovu zvaničnih statističkih podataka i međunarodnih pokazatelja sa objavljenom metodologijom.
Rezultat nije jedna atraktivna rang-lista, već mnogo realnija slika životnog standarda, institucija, javnih usluga, nauke, digitalizacije i energetike.
Republika Srpska nije posebno rangirana kao država
Prije poređenja neophodno je objasniti važnu metodološku razliku.
Međunarodne organizacije rangiraju Bosnu i Hercegovinu kao državu. Republika Srpska uglavnom nema zaseban rezultat u indeksima demokratije, vladavine prava, slobode medija, korupcije, ljudskih prava ili elektronske uprave.
Stanje u Republici Srpskoj ulazi u ukupnu ocjenu BiH, ali se državni rezultat ne može automatski proglasiti rezultatom Srpske.
Republiku Srpsku moguće je zasebno prikazati tamo gdje postoje entitetski statistički podaci – kod BDP-a, plata, penzija, zaposlenosti, ulaganja u nauku, pristupa internetu, proizvodnje električne energije i drugih mjerljivih oblasti.
Tamo gdje podaci ili međunarodni indeks ne postoje, odgovorno je napisati da rezultat nije dostupan, umjesto izračunavanja proizvoljnog mjesta u svijetu.
BDP po stanovniku: BiH i Srpska gotovo izjednačene
Prema preliminarnim podacima za 2025. godinu, bruto domaći proizvod BiH iznosio je približno 58,17 milijardi KM, dok je BDP po stanovniku dostigao 17.099 KM, odnosno približno 8.743 evra ili 9.857 dolara.
U Republici Srpskoj je BDP u 2025. procijenjen na približno 18,70 milijardi KM, a BDP po stanovniku na 16.914 KM, odnosno oko 8.648 evra ili 9.751 dolar.
To znači da je razlika između BiH i Republike Srpske prema nominalnom BDP-u po stanovniku relativno mala – oko 185 KM godišnje u korist prosjeka BiH.
Prema procjeni Međunarodnog monetarnog fonda za 2026. godinu, BDP BiH po stanovniku mogao bi dostići približno 10.700 dolara, što BiH smješta oko 88. mjesta u svijetu prema nominalnom BDP-u po stanovniku.
Međutim, BDP po stanovniku nije isto što i prosječna zarada niti pokazuje koliko novca građani zaista imaju na raspolaganju. Za procjenu životnog standarda potrebni su i podaci o kupovnoj moći, cijenama, siromaštvu, zaposlenosti i raspodjeli prihoda.
Izvori: Agencija za statistiku BiH, Republički zavod za statistiku i MMF.
Prosječna plata: manje od 900 evra
Prosječna neto plata u BiH tokom 2025. godine iznosila je 1.570 KM, odnosno približno 803 evra.
U Republici Srpskoj je prosječna neto plata u istom periodu iznosila oko 1.528 KM ili 781 evro.
Podaci za jun 2026. pokazuju rast nominalnih zarada. Prosječna neto plata u BiH dostigla je 1.706 KM ili oko 872 evra, dok je u Republici Srpskoj iznosila 1.698 KM ili približno 868 evra.
Ipak, nominalni rast plate ne znači automatski i isti rast životnog standarda. Da bi se utvrdilo koliko su građani zaista dobili, rast plata mora se uporediti sa inflacijom i rastom cijena hrane, stanovanja, komunalija, prevoza i drugih osnovnih troškova.
Ne postoji jedinstvena zvanična svjetska rang-lista prosječnih neto plata. Razlozi su različiti poreski sistemi, razlike između bruto i neto iznosa, uključivanje ili isključivanje dodataka na platu i različit obuhvat zaposlenih.
Izvori: Agencija za statistiku BiH i Republički zavod za statistiku.
Medijalna plata bila bi realniji pokazatelj, ali se ne objavljuje redovno
Zašto prosječna plata ne pokazuje koliko zarađuje većina radnika i kolika bi, prema dostupnim pokazateljima, mogla biti medijalna plata u Republici Srpskoj.
Prosječna plata može pružiti iskrivljenu sliku zato što relativno mali broj veoma visokih plata podiže ukupan prosjek.
Za procjenu položaja tipičnog radnika korisnija je medijalna plata – iznos od kojeg polovina zaposlenih zarađuje manje, a polovina više.
Međutim, Agencija za statistiku BiH i Republički zavod za statistiku ne objavljuju redovnu mjesečnu medijanu neto plate koja bi se mogla koristiti za aktuelno poređenje BiH i Republike Srpske.
Zbog toga podatke o medijalnoj plati sa privatnih internet-stranica ne treba predstavljati kao zvaničnu statistiku.
BiH nema jedinstvenu prosječnu penziju
Bosna i Hercegovina nema jedinstven državni penzioni sistem niti jednu zvaničnu prosječnu penziju. Penzije se obračunavaju i isplaćuju kroz odvojene sisteme Republike Srpske i Federacije BiH.
Prosječna penzija u Republici Srpskoj u julu 2026. iznosila je 698,48 KM, odnosno približno 357 evra. Prosječna penzija korisnika sa 40 godina penzijskog staža iznosila je 1.054,56 KM.
Prosječna penzija predstavljala je 41,14 odsto prosječne plate u Republici Srpskoj.
U Federaciji BiH je prosječna isplaćena penzija u istom mjesecu iznosila 753,04 KM, ali se ovi iznosi moraju pažljivo porediti zbog razlika u strukturi korisnika i načinu evidentiranja penzija.
Ne postoji zvanična globalna rang-lista prosječnih penzija. Poređenje samih iznosa u evrima zanemaruje troškove života, pravila za odlazak u penziju, poreze, privatne penzione fondove i druge izvore prihoda penzionera.
Izvori: Fond PIO Republike Srpske i Federalni zavod PIO/MIO.
Penzioni sistem BiH i Srpske nije obuhvaćen vodećim svjetskim indeksom
Jedan od najpoznatijih međunarodnih pokazatelja kvaliteta penzionih sistema jeste Mercer CFA Institute Global Pension Index. On ocjenjuje adekvatnost penzija, dugoročnu održivost i integritet sistema.
Međutim, indeks za 2025. obuhvatio je samo 52 penziona sistema. Bosna i Hercegovina i Republika Srpska nisu rangirane.
Zbog toga nije metodološki opravdano BiH ili Srpskoj proizvoljno dodijeliti 70. ili bilo koje drugo mjesto.
Odnos prosječne penzije i prosječne plate može pokazati dio adekvatnosti primanja penzionera, ali ne pokazuje dugoročnu održivost sistema. Za to su potrebni podaci o broju zaposlenih i penzionera, doprinosima, budžetskim transferima, starosnoj strukturi i demografskim projekcijama.
Izvor: Mercer CFA Institute Global Pension Index.
Zaposlenost i nezaposlenost: važnije od samog broja zaposlenih
Prema Anketi o radnoj snazi, stopa zaposlenosti stanovništva u BiH u 2024. godini iznosila je 42,9 odsto, dok je stopa nezaposlenosti bila 12,6 odsto.
Anketna stopa nezaposlenosti metodološki je pogodnija za međunarodna poređenja od broja građana prijavljenih na zavodima za zapošljavanje. Evidencije zavoda uključuju i osobe koje su prijavljene zbog ostvarivanja drugih prava, dok anketa koristi definicije Međunarodne organizacije rada.
Za cjelovit prikaz tržišta rada trebalo bi pratiti i:
-
► stopu aktivnosti stanovništva;
-
► zaposlenost žena i mladih;
-
► dugotrajnu nezaposlenost;
-
► broj zaposlenih u odnosu na broj penzionera;
-
► udio zaposlenih sa privremenim ugovorima;
-
► odlazak radno sposobnog stanovništva.
Izvor: Agencija za statistiku BiH.
Vladavina prava: BiH na 70. mjestu
Prema Indeksu vladavine prava organizacije World Justice Project za 2025. godinu, BiH ima rezultat od približno 0,52 od mogućih 1 i nalazi se na 70. mjestu među 143 rangirane države.
Indeks ne ocjenjuje samo sadržaj zakona. Obuhvata ograničenje vlasti, odsustvo korupcije, otvorenost institucija, zaštitu osnovnih prava, bezbjednost, sprovođenje propisa, građansko pravosuđe i krivično pravosuđe.
Republika Srpska nema zaseban rezultat. Funkcionisanje entitetskih institucija, pravosuđa, policije i uprave dio je ukupne ocjene BiH.
Izvor: World Justice Project – Rule of Law Index 2025.
Korupcija: 34 boda i 109. mjesto
Prema Indeksu percepcije korupcije organizacije Transparency International za 2025. godinu, BiH ima 34 od mogućih 100 bodova i zauzima 109. mjesto među 182 države.
Viši rezultat označava manju percepciju korupcije u javnom sektoru, dok niži rezultat ukazuje na ozbiljnije probleme.
Ovaj indeks ne mjeri broj pravosnažnih presuda za korupciju. Zasniva se na više izvora koji procjenjuju funkcionisanje institucija, rizik od zloupotrebe javnih ovlašćenja, sukob interesa, transparentnost i sposobnost države da sprečava i kažnjava korupciju.
Republika Srpska nema zaseban međunarodni CPI rezultat.
Izvor: Transparency International.
Demokratija: BiH i dalje hibridni režim
Prema Indeksu demokratije za 2025. godinu, BiH je dobila približno 5,23 boda od mogućih 10, zauzela 85. mjesto i ostala svrstana među hibridne režime.
Indeks obuhvata izborni proces i pluralizam, funkcionisanje vlasti, političko učešće, političku kulturu i građanske slobode.
Ni ovaj indeks ne daje poseban rezultat Republici Srpskoj. Politički procesi i institucije u Srpskoj ulaze u ukupnu ocjenu BiH.
Izvor: Economist Intelligence Unit – Democracy Index 2025.
Sloboda medija: pad na 90. mjesto
Prema Svjetskom indeksu slobode medija organizacije Reporteri bez granica za 2026. godinu, BiH je sa rezultatom 54,29 od 100 bodova zauzela 90. mjesto među 180 država.
Indeks posmatra politički, pravni, ekonomski, društveni i bezbjednosni položaj novinara i medija.
Republika Srpska nije posebno rangirana, ali pritisci, prijetnje, fizički napadi, sudski postupci, ekonomski položaj medija i odnos institucija prema novinarima u Srpskoj ulaze u procjenu ukupnog stanja u BiH.
Izvor: Reporteri bez granica.
Ljudska prava: BiH djelimično slobodna
Prema izvještaju organizacije Freedom House za 2026. godinu, koji ocjenjuje stanje tokom prethodne godine, BiH ima ukupno 54 od 100 bodova i status djelimično slobodne zemlje.
BiH je dobila 17 od 40 bodova za politička prava i 37 od 60 bodova za građanske slobode.
Freedom House ne objavljuje klasičnu tabelu u kojoj svakoj državi dodjeljuje jedno zvanično „mjesto u svijetu“, pa takav rang ne treba naknadno izračunavati.
Republika Srpska nema zaseban rezultat, ali se stanje ljudskih i građanskih prava u Srpskoj analizira u okviru izvještaja o BiH.
Izvor: Freedom House – Bosnia and Herzegovina.
Obrazovanje se ne može svesti na jedan broj
Tvrdnje da je neka država „prva u svijetu po kvalitetu obrazovanja“ često su zasnovane na pogrešnom tumačenju UNDP-ovog indeksa obrazovanja.
Taj indeks koristi očekivani broj godina školovanja djece i prosječan broj godina školovanja odraslog stanovništva. On ne mjeri direktno znanje učenika, kvalitet nastavnika, školske programe, opremljenost škola ili primjenjivost stečenog znanja.
Prema podacima UNDP-a za 2023. godinu, očekivano trajanje školovanja u BiH bilo je približno 13,16 godina, a prosječno završeno školovanje odraslog stanovništva 10,97 godina. Na osnovu UNDP-ove formule, izvedeni indeks obrazovanja iznosi približno 0,731 od mogućih 1.
BiH je prema ukupnom Indeksu ljudskog razvoja imala rezultat 0,804 i zauzela 74. mjesto među 193 države. To je rang ljudskog razvoja, a ne rang kvaliteta škola.
Za ocjenu stvarnog kvaliteta obrazovanja potrebni su i međunarodni testovi znanja, podaci o funkcionalnoj pismenosti, ranom napuštanju školovanja, ulaganju u obrazovanje i povezanosti školskog sistema sa tržištem rada.
Za Republiku Srpsku ne postoje svi podaci potrebni za izračunavanje potpuno uporedivog entitetskog indeksa.
Izvor: UNDP.
Zdravstveni sistem: pokrivenost uslugama 64 od 100
Ne postoji jedan univerzalni pokazatelj koji može obuhvatiti cjelokupan kvalitet zdravstvenog sistema.
Svjetska zdravstvena organizacija koristi indeks univerzalne zdravstvene pokrivenosti, koji prati dostupnost osnovnih usluga u oblasti reproduktivnog zdravlja, zdravlja majki i djece, zaraznih i nezaraznih bolesti, kao i kapaciteta zdravstvenog sistema.
Prema podacima za 2023. godinu, BiH ima rezultat 64 od mogućih 100 bodova.
Na osnovu poređenja vrijednosti iz baze podataka, BiH se nalazi približno na 143. mjestu među 208 država i teritorija, ali je važno naglasiti da je to izvedeni proračun, a ne rang koji je zvanično objavila Svjetska zdravstvena organizacija.
Rezultat od 64 boda ne znači da je „kvalitet zdravstva 64 odsto“. On pokazuje obuhvat stanovništva odabranim ključnim zdravstvenim uslugama.
Za Republiku Srpsku WHO ne izračunava poseban rezultat. Entitetsko zdravstvo može se analizirati preko broja ljekara i medicinskih sestara, liste čekanja, troškova iz vlastitog džepa, bolničkih kapaciteta, očekivanog životnog vijeka i smrtnosti koja se mogla spriječiti.
Izvor: Svjetska zdravstvena organizacija.
Ulaganje u nauku: BiH 0,20, Srpska oko 0,25 odsto BDP-a
U BiH je tokom 2024. godine za istraživanje i razvoj izdvojeno približno 109,83 miliona KM, odnosno samo 0,20 odsto BDP-a.
U Republici Srpskoj je iste godine izdvojeno približno 42,34 miliona KM.
Kada se taj iznos uporedi sa BDP-om Republike Srpske od približno 17,21 milijardu KM, dobija se udio od oko 0,25 odsto BDP-a.
To je izvedeni proračun na osnovu zvaničnih podataka, a ne posebno objavljen rang Republike Srpske.
Nije potrebno izmišljati svjetsko mjesto da bi se zaključilo da je riječ o veoma malom ulaganju. Razvijene evropske države u istraživanje i razvoj ulažu višestruko veći dio svog BDP-a.
Izvori: Agencija za statistiku BiH i Republički zavod za statistiku.
Digitalna infrastruktura nije isto što i elektronska uprava
Prema Indeksu telekomunikacione infrastrukture Ujedinjenih nacija za 2024. godinu, BiH ima rezultat 0,7763 od 1 i nalazi se na približno 78. mjestu.
Međutim, u ukupnom UN indeksu razvoja elektronske uprave BiH ima rezultat 0,6329 i zauzima tek 107. mjesto među 193 države. U prethodnom istraživanju iz 2022. godine bila je na 96. mjestu.
To pokazuje da relativno raširen pristup internetu ne znači da građani imaju razvijene, jednostavne i dostupne elektronske javne usluge.
Republika Srpska nema zaseban međunarodni indeks. Prema domaćim statističkim podacima, pristup internetu tokom 2024. imalo je približno 88,2 odsto domaćinstava u Srpskoj.
Izvor: UN E-Government Knowledgebase.
Energetika: Srpska izrazito zavisna od termoelektrana
U BiH je tokom 2024. godine proizvedeno približno 14.554 gigavat-časa električne energije.
Od toga je oko 58,3 odsto proizvedeno u termoelektranama, dok je približno 41,5 odsto došlo iz hidroelektrana, vjetroelektrana, solarnih elektrana i drugih obnovljivih izvora.
BiH je iste godine proizvela više električne energije nego što je potrošila. Izvoz je iznosio približno 4.524 GWh, a uvoz 2.021 GWh.
U Republici Srpskoj je proizvedeno 7.664 GWh električne energije. Termoelektrane su proizvele 5.010 GWh ili 65,4 odsto, hidroelektrane 2.368 GWh ili 30,9 odsto, a ostali izvori 286 GWh ili 3,7 odsto.
Ovi podaci potvrđuju visoku zavisnost Republike Srpske od uglja. Međutim, bez tačno određenog međunarodnog indeksa nije opravdano tvrditi da Srpska ima „najgoru energetsku infrastrukturu u Evropi“.
Izvori: Državna regulatorna komisija za električnu energiju i Republički zavod za statistiku.
Šta nam podaci zaista govore
BiH i Republika Srpska ne mogu se opisati jednim mjestom na svjetskoj rang-listi.
Prema BDP-u po stanovniku, BiH se nalazi u donjoj polovini evropskih zemalja. Prosječne plate nominalno rastu, ali iznosi ne pokazuju koliko je tog rasta poništeno višim troškovima života. Prosječna penzija u Republici Srpskoj iznosi nešto više od 40 odsto prosječne plate, dok zvanična i redovno objavljena medijalna plata ne postoji.
BiH je 70. među 143 države prema vladavini prava, 90. među 180 država prema slobodi medija, 109. među 182 države prema percepciji korupcije i 107. među 193 države prema razvijenosti elektronske uprave.
Ulaganja u nauku ostaju na približno četvrtini jednog procenta BDP-a, dok proizvodnja električne energije u Republici Srpskoj i dalje u velikoj mjeri zavisi od termoelektrana i uglja.
To su podaci koji se mogu provjeriti.
Oni ne daju jednostavan odgovor da su BiH ili Republika Srpska „70. ili 80. na svijetu po kvalitetu života“, jer takav jedinstveni i zvanični rang ne postoji. Umjesto toga pokazuju konkretne oblasti u kojima zaostajemo: vladavinu prava, kontrolu korupcije, slobodu medija, razvoj elektronskih javnih usluga, ulaganje u nauku i energetsku tranziciju.
Ozbiljnost položaja BiH i Republike Srpske ne treba dokazivati izmišljenim rang-listama. Dovoljni su zvanični podaci.
***
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.
Čitaoci reporteri
Podjelite sa ostalim našim čitaocima ono što svakodnevno vidite, sa čime se susrećete, vaše utiske sa putovanja, neobične sutuacije kojima ste prisustvovali i zabilježili ih svojim foto-aparatom tokom ljetovanja, zimovanja, izleta... Pišite nam na našu email adresu:
