U Službenom glasniku Republike Srpske, broj 57/26, objavljene su dvije uredbe koje bi mogle biti važne za svako preduzeće koje računa na podsticaje, ali i za javnost koja želi da zna gdje završava novac namijenjen privredi.
Prva je Uredba o registru podsticaja u Republici Srpskoj, a druga Uredba o postupku dodjele podsticaja za ulaganja od posebnog značaja. Obje je donijela Vlada Republike Srpske na sjednici održanoj 18. juna 2026. godine, a potpisao ih je predsjednik Vlade, dr Savo Minić.
Iza suvoparnih naziva kriju se pravila koja bi, ako budu dosljedno primjenjivana, trebalo da daju jasniji odgovor na nekoliko važnih pitanja: ko dobija podsticaje, koliko novca dobija, za koju namjenu, šta mora da ispuni i šta se dešava ako novac ne bude opravdan.
Registar podsticaja: novac iz budžeta više ne bi trebalo da bude nevidljiv
Nova uredba predviđa da Registar podsticaja u Republici Srpskoj bude jedinstvena, centralna i elektronska baza podataka o podsticajima u privredi. Pod podsticajem se podrazumijeva bespovratno novčano davanje ili drugo davanje koje se može izraziti u novčanoj vrijednosti, a koje se dodjeljuje s ciljem unapređenja poslovanja korisnika.
Registar bi trebalo da obuhvati podsticaje na republičkom i lokalnom nivou. To znači da se u istoj bazi prikupljaju podaci o sredstvima koja dodjeljuju republički organi, organizacije, jedinice lokalne samouprave, javne ustanove i drugi subjekti pod kontrolom organa javne vlasti.
Za građane i privrednike posebno je važan javni dio registra. On bi trebalo da sadrži informacije o samom registru, javnim pozivima, dostupnim podsticajima, kao i pregled po korisniku u okviru pojedinačnog podsticaja.
Drugim riječima, javnost bi trebalo da može da vidi osnovne informacije o tome kome su sredstva dostupna i kome su dodijeljena. Administrativni portal, sa detaljnijim podacima, biće dostupan samo registrovanim i ovlašćenim licima.
Registar vodi Ministarstvo privrede i preduzetništva, koje imenuje administratora-koordinatora. Uredba propisuje i ko je odgovoran za tačnost podataka: realizator podsticaja odgovara za sadržaj, tačnost i blagovremeni unos podataka u registar.
Rok za unos je kratak i precizan – podaci o podsticajima i druge važne promjene unose se u roku od osam dana od dana isplate podsticaja ili nastanka promjene, a najkasnije do 31. januara tekuće godine za podsticaje iz prethodne godine.
U registru bi trebalo da se nalaze osnovni podaci o podsticaju, namjena, vrsta finansijskog podsticaja, davalac i realizator, finansijski pokazatelji, status podsticaja, korisnik, realizacija po korisniku, ali i podaci o nenamjenskom trošenju.
To je možda i najvažniji dio cijele uredbe. Jer registar nije samo spisak onih koji su dobili novac. On treba da pokaže i šta je sa tim novcem urađeno.
Druga uredba: Posebni podsticaji za velike projekte, ali uz stroža pravila
Druga uredba uređuje postupak dodjele podsticaja za ulaganja od posebnog značaja. Cilj je, kako je navedeno, unapređenje konkurentnosti privrede Republike Srpske, ravnomjerniji regionalni razvoj, transfer novih tehnologija, novo zapošljavanje i drugi pozitivni ekonomsko-socijalni efekti.
Pravo na podsticaj ostvaruje se na osnovu projekta. Privredni subjekt koji želi sredstva mora da pripremi projekat po propisanoj metodologiji i da ga dostavi Ministarstvu privrede i preduzetništva. Zahtjev se može podnositi tokom cijele godine.
Podsticajem se sufinansira dio prihvaćenih ulaganja. U prihvaćena ulaganja spadaju ulaganja u zemljište, zgrade, proizvodne pogone, nove mašine i opremu za velike privredne subjekte, kao i mašine i opremu koje nisu starije od tri godine za mala i srednja preduzeća, pod uslovom da posjeduju ekološke sertifikate.
Priznaju se i ulaganja u patente i licence, kao i uplata poreza i doprinosa za novozaposlene radnike za period do dvije godine.
Ali uredba jasno navodi i šta se ne priznaje. Ne mogu se računati ulaganja nastala prije ili poslije perioda realizacije projekta, nabavka putničkih vozila i transportnih sredstava, osim onih direktno uključenih u proizvodnju, kupovina od fizičkih lica ili povezanih društava, PDV, takse i naknade, zakup, rate kredita, reprogrami, održavanje opreme i prostora, plaćanja u gotovini, kompenzacije, cesije, kao ni pojedinačni računi manji od 1.000 KM.
To znači da projekat mora biti precizno planiran i dokumentovan. Nije dovoljno najaviti ulaganje – potrebno je dokazati šta se ulaže, kada, koliko, u koju opremu, na kojoj lokaciji i sa kakvim efektima.
Komisija od pet članova odlučuje o projektu
Postupak dodjele podsticaja odvija se u dvije faze: prvo se odobrava pravo na podsticaj, a zatim se vrši isplata.
Nakon podnošenja zahtjeva, Vlada Republike Srpske, na prijedlog Ministarstva, imenuje Komisiju za dodjelu podsticaja. Komisija ima pet članova. Jedan član dolazi iz Privredne komore Republike Srpske, jedan iz Unije poslodavaca Republike Srpske, dok su ostala tri člana iz reda zaposlenih u Vladi i organima republičke uprave.
Komisija provjerava da li je zahtjev potpun, da li privredni subjekt ispunjava uslove, kolika su prihvaćena ulaganja, kakvi su efekti projekta i koji iznos podsticaja može biti predložen.
Ako je zahtjev nepotpun ili nerazumljiv, podnosilac ima rok od 15 dana da otkloni nedostatke. Ako to ne učini, zahtjev se odbacuje. Ako projekat ne ispunjava uslove ili ne može da pokaže očekivane rezultate, zahtjev se odbija.
Konačnu odluku o odobrenju projekta i iznosu podsticaja donosi Vlada Republike Srpske.
Ko uzima podsticaj, mora da ostane i radi
Jedna od najvažnijih obaveza korisnika jeste da nakon završetka projekta nastavi da obavlja djelatnost na istoj lokaciji. Za velika preduzeća taj rok je najmanje pet godina, a za mala i srednja preduzeća najmanje tri godine.
Isto važi i za broj radnika. Korisnik ne smije smanjiti broj zaposlenih koji je dostignut tokom trajanja projekta, najmanje pet godina ako je riječ o velikom privrednom subjektu, odnosno najmanje tri godine ako je riječ o malom ili srednjem preduzeću.
Ugovor o dodjeli podsticaja mora da sadrži visinu i dinamiku ulaganja, dinamiku zapošljavanja, planirane bruto i neto plate, broj novozaposlenih radnika, rok realizacije projekta, iznos podsticaja, način kontrole, obavezu dostavljanja revizorskih izvještaja, bankarsku garanciju i mjenice, kao i pitanja zaštite životne sredine i bezbjednosti na radu.
Kontrola, revizor, bankarska garancija i moguć povrat novca
Isplata podsticaja može biti jednokratna ili u ratama, u skladu sa ugovorom i raspoloživim budžetskim sredstvima. Rata se određuje prema procentu izvršenog ulaganja, broju novozaposlenih radnika, iznosu plaćenih poreza i doprinosa ili kombinacijom tih elemenata.
Za svaku isplatu korisnik mora dostaviti zahtjev i izvještaj ovlašćenog revizora. Poreska uprava Republike Srpske dostavlja Ministarstvu podatke o broju novozaposlenih radnika i iznosu uplaćenih poreza i doprinosa, i to u roku od pet dana od zahtjeva Ministarstva.
Uz zahtjev za prvu ratu korisnik dostavlja i dvije blanko potpisane i ovjerene mjenice, sa mjeničnim izjavama. Prije isplate mora dostaviti i bankarsku garanciju plativu na prvi poziv.
Kod posljednje rate pravila su još stroža: korisnik dostavlja bankarsku garanciju u iznosu cjelokupnog odobrenog podsticaja, sa rokom važenja od tri godine i šest mjeseci za mala i srednja preduzeća, odnosno pet godina i šest mjeseci za velika preduzeća.
Ako korisnik ne ispuni ugovorne obaveze, Ministarstvo može raskinuti ugovor i tražiti povrat isplaćenog podsticaja. Ako korisnik ne vrati novac, pokreće se naplata bankarske garancije i mjenica, uz propisanu zateznu kamatu.
Projekat mora pokazati i lokalni efekat
Metodologija izrade projekta pokazuje da se od privrednika traži mnogo više od osnovnog obrasca. Projekat mora sadržavati podatke o poslovanju, prihodima, izvozu, kapitalu, broju zaposlenih, vlasničkoj strukturi, planu ulaganja, planu zapošljavanja, bruto troškovima plata, kvalifikacionoj strukturi radnika, obukama, tržištu, dobavljačima, izvozu, uvozu, tehnologiji, opremi, ekologiji i lokaciji.
Posebno se traži da se obrazloži uticaj projekta na lokalnu privredu, saradnju sa školama i fakultetima, praktičnu nastavu, opremanje škola, naučno-istraživačke projekte i saradnju sa domaćim privrednim subjektima.
Za Doboj i druge lokalne zajednice ovo je važan dio uredbe. Ako se projekat realizuje na području nekog grada ili opštine, ne bi trebalo da bude važan samo iznos ulaganja, nego i šta ta zajednica stvarno dobija: nova radna mjesta, bolje plate, novu tehnologiju, saradnju sa školama, domaće dobavljače i dugoročan ostanak investitora.
Šta je suština?
Na papiru, nova pravila uvode više reda u sistem podsticaja. Registar bi trebalo da omogući bolji javni uvid, a postupak za ulaganja od posebnog značaja postavlja detaljnije uslove, jaču dokumentaciju, revizorsku provjeru, bankarske garancije i obavezu vraćanja novca ako se ugovor ne ispuni.
Prava vrijednost ovih uredbi, međutim, neće biti u samom tekstu propisa, nego u njihovoj primjeni. Ako podaci budu redovno unošeni, ako javni portal bude pregledan i ako kontrole budu stvarne, građani će konačno moći jasnije vidjeti ko dobija podsticaje i kakav rezultat taj novac donosi.
U suprotnom, registar će ostati još jedna dobra ideja u službenom dokumentu.
***
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.
Čitaoci reporteri
Podjelite sa ostalim našim čitaocima ono što svakodnevno vidite, sa čime se susrećete, vaše utiske sa putovanja, neobične sutuacije kojima ste prisustvovali i zabilježili ih svojim foto-aparatom tokom ljetovanja, zimovanja, izleta... Pišite nam na našu email adresu:
