UIO za šest mjeseci prikupila 6,076 milijardi KM: šta stvarno pokazuje raspodjela između FBiH i Republike Srpske
Prihodi od indirektnih poreza u Bosni i Hercegovini nastavili su da rastu. Prema podacima koje je objavila Uprava za indirektno oporezivanje BiH, u prvih šest mjeseci 2026. godine prikupljeno je 6,076 milijardi KM.
To je za 329 miliona KM više nego u istom periodu prošle godine, kada su prihodi iznosili 5,747 milijardi KM. Izraženo u procentima, rast prihoda od indirektnih poreza iznosi 5,73 odsto.
U istom periodu UIO BiH je izvršila povrat PDV-a obveznicima koji su ostvarili zakonsko pravo na povrat u iznosu od 1,061 milijarde KM.
Nakon povrata PDV-a, neto prikupljeni prihodi koji su otišli u raspodjelu korisnicima iznosili su 5,014 milijardi KM. Taj novac raspoređuje se za finansiranje institucija BiH, entiteta i Brčko distrikta BiH. U odnosu na prvih šest mjeseci 2025. godine, neto raspoređeni prihodi veći su za 7,72 odsto.
U junu prikupljeno 1,113 milijardi KM
Samo u junu 2026. godine prikupljeno je 1,113 milijardi KM indirektnih poreza. To je za 80 miliona KM više nego u junu 2025. godine.
Ovi podaci pokazuju da je i tokom šestog mjeseca nastavljen rast prihoda koji pune budžete na svim nivoima vlasti u BiH.
Raspodjela prihoda: veći ukupan iznos za FBiH, ali drugačija slika po stanovniku
Za finansiranje institucija BiH u prvih šest mjeseci ove godine raspoređeno je 498 miliona KM. Ostatak prikupljenih prihoda od indirektnih poreza raspoređen je entitetima i Brčko distriktu BiH.
Prema podacima UIO BiH, Federacija BiH je sa jedinstvenog računa dobila 2,762 milijarde KM, Republika Srpska 1,546 milijardi KM, dok je Brčko distrikt BiH dobio 154 miliona KM.
Na prvi pogled, razlika između Federacije BiH i Republike Srpske izgleda velika. Međutim, ukupan iznos sam po sebi ne govori dovoljno dok se ne stavi u odnos sa brojem stanovnika.
Prema posljednjim dostupnim zvaničnim procjenama, Federacija BiH je sredinom 2025. godine imala 2.138.121 stanovnika, dok je Republika Srpska imala 1.105.469 stanovnika. To znači da Federacija BiH ima približno 1,93 puta više stanovnika od Republike Srpske.
Kada se raspodijeljeni novac preračuna po stanovniku, slika je drugačija:
Federacija BiH: 2,762 milijarde KM / 2.138.121 stanovnik = oko 1.292 KM po stanovniku
Republika Srpska: 1,546 milijardi KM / 1.105.469 stanovnika = oko 1.399 KM po stanovniku
Dakle, prema ovom prostom preračunu, u prvih šest mjeseci 2026. godine na jednog stanovnika Republike Srpske raspoređeno je oko 107 KM više nego na jednog stanovnika Federacije BiH.
Ovaj podatak ne treba čitati kao dokaz da je jedan entitet automatski „razvijeniji“ ili „nerazvijeniji“ od drugog. Raspodjela indirektnih poreza ne vrši se po broju stanovnika, nego prema pravilima koja se zasnivaju na krajnjoj potrošnji i koeficijentima raspodjele. Ipak, preračun po stanovniku pokazuje da se iza velikih ukupnih iznosa često krije složenija slika od one koja se najčešće čuje u političkim raspravama.
Sarajevo kao poseban faktor u slici Federacije BiH
U poređenju Federacije BiH i Republike Srpske mora se uzeti u obzir i činjenica da se u Federaciji nalazi Sarajevo, glavni grad Bosne i Hercegovine i glavni grad Federacije BiH.
To nije samo formalna činjenica. Sarajevo je administrativni, politički, finansijski i uslužni centar u kojem su koncentrisane institucije, javni sektor, sjedišta kompanija, banke, međunarodne organizacije i veliki broj radnih mjesta. Zbog toga Sarajevo snažno utiče na prosjeke Federacije BiH.
Prema procjeni za 2025. godinu, Kanton Sarajevo ima 422.099 stanovnika, što je približno petina stanovništva Federacije BiH. Podaci Federalnog zavoda za programiranje razvoja pokazuju da je Kanton Sarajevo među najrazvijenijim dijelovima Federacije BiH, sa znatno višim nivoom zaposlenosti i prosječnim platama u odnosu na federalni prosjek.
Upravo zato poređenje cijele Federacije BiH i Republike Srpske bez posebnog pogleda na Sarajevo može stvoriti pogrešan utisak. Dio ekonomskog prosjeka Federacije snažno vuče glavni grad, dok mnogi drugi kantoni imaju potpuno drugačiju ekonomsku sliku.
Drugim riječima, nije dovoljno reći da je Federacija BiH razvijenija samo zato što ima veći ukupan iznos prihoda ili zato što se u njoj nalazi Sarajevo. Isto tako, nije dovoljno ni tvrditi da je Republika Srpska u nepovoljnijem položaju samo na osnovu ukupne raspodjele. Kada se podaci stave u odnos sa brojem stanovnika, vidi se da je slika složenija.
Doznačena sredstva entitetima i Brčko distriktu
U posebnom prikazu, koji obuhvata doznačena sredstva entitetima i Brčko distriktu uz pripadajući spoljni dug, vidljivo je da su doznačena sredstva u 2026. godini veća nego prošle godine.
Federaciji BiH je u prvih šest mjeseci 2026. doznačeno 2,348 milijardi KM, dok je u istom periodu 2025. godine doznačeno 2,017 milijardi KM. To je rast od 16,46 odsto.
Republici Srpskoj je doznačeno 1,321 milijarda KM, u odnosu na 1,139 milijardi KM prošle godine, što predstavlja rast od 15,98 odsto.
Brčko distriktu BiH doznačeno je 145 miliona KM, dok je prošle godine u istom periodu doznačeno 132 miliona KM. Rast iznosi 9,98 odsto.
Manji iznosi za spoljni dug
Podaci UIO BiH pokazuju i da su iznosi koji se odnose na spoljni dug manji nego prošle godine.
Kod Federacije BiH, iznos spoljnog duga prikazan u raspodjeli smanjen je sa 422 miliona KM na 298 miliona KM. Kod Republike Srpske smanjen je sa 215 miliona KM na 149 miliona KM, dok je kod Brčko distrikta BiH smanjen sa 8 miliona KM na 6 miliona KM.
Dodatna sredstva od posebne putarine
Pored raspoređenih prihoda, po osnovu posebne putarine za izgradnju autoputeva i izgradnju i rekonstrukciju drugih puteva, Federacija BiH je dobila dodatnih 116 miliona KM, Republika Srpska 76 miliona KM, a Brčko distrikt BiH 4 miliona KM.
Razlika predstavlja rezervu na posebnom računu za putarinu.
Šta stvarno pokazuju ove brojke?
Rast prihoda od indirektnih poreza znači da je u zajedničku kasu prikupljeno više novca nego prošle godine. Najveći dio tih prihoda dolazi kroz PDV, akcize, carine i putarine, a novac se zatim raspoređuje prema važećim pravilima.
Za građane je najvažnije pitanje kako se ta sredstva koriste nakon raspodjele. Sam rast prihoda ne znači automatski i bolji kvalitet javnih usluga, ali pokazuje da su budžeti raspolagali većim prilivom novca nego u istom periodu prošle godine.
Kada se posmatra samo ukupan iznos, Federacija BiH dobija više novca. Ali kada se isti iznos preračuna po stanovniku, Republika Srpska u ovom šestomjesečnom periodu dobija više po glavi stanovnika.
Zato ovi podaci ne potvrđuju jednostavne mitove o tome da je jedan entitet automatski razvijeniji, uspješniji ili zapostavljeniji od drugog. Stvarno stanje je složenije: Federacija BiH ima više stanovnika i u sebi nosi efekat Sarajeva kao glavnog grada i najjačeg administrativno-ekonomskog centra, dok preračun po stanovniku pokazuje da ukupna raspodjela sa jedinstvenog računa ne izgleda isto kada se posmatra kroz broj ljudi koji žive u svakom entitetu.
Izvori podataka: Uprava za indirektno oporezivanje BiH, Federalni zavod za statistiku, Republički zavod za statistiku Republike Srpske i Federalni zavod za programiranje razvoja.
***
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.
Čitaoci reporteri
Podjelite sa ostalim našim čitaocima ono što svakodnevno vidite, sa čime se susrećete, vaše utiske sa putovanja, neobične sutuacije kojima ste prisustvovali i zabilježili ih svojim foto-aparatom tokom ljetovanja, zimovanja, izleta... Pišite nam na našu email adresu:
