Grafika Fonda PIO RS prećutala ključni podatak: Kolike su stvarno penzije u KM?

Fond PIO Republike Srpske objavio je na svom Facebook nalogu grafiku kojom poredi procente rasta penzija u Republici Srpskoj i Federaciji BiH od 2020. do 2026. godine. Poruka objave je da su, kada se gledaju procenti, penzije u Srpskoj rasle više nego u Federaciji BiH.

Međutim, takvo poređenje otvara važno pitanje: šta ti procenti znače kada se pretvore u stvarne iznose u KM?

Penzioneri račune, lijekove, hranu i ogrev ne plaćaju procentima, nego markama. Zato je za potpunu sliku potrebno pogledati ne samo koliko su penzije procentualno rasle, nego i koliki su stvarni iznosi penzija u Republici Srpskoj i Federaciji BiH.

Kada se umjesto samih procenata pogledaju iznosi u KM, slika je znatno jasnija i nepovoljnija po Republiku Srpsku nego što se može zaključiti samo iz grafike Fonda PIO RS.

Za potrebe ovog pregleda korišteni su javno dostupni zvanični podaci Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje Republike Srpske i Federalnog zavoda za penzijsko i invalidsko osiguranje. Za godine od 2020. do 2025. uzeti su decembarski iznosi, dok je za 2026. godinu korišten maj, kao najnoviji javno dostupan mjesec u trenutku pripreme ovog teksta.

Važno je naglasiti i metodologiju: u Republici Srpskoj se u zvaničnim biltenima koristi podatak o prosječnoj samostalnoj penziji. U Federaciji BiH javno se objavljuju i prosječna samostalna penzija i ukupna prosječna penzija, koja uključuje samostalne i srazmjerne penzije. Zbog toga je u tabeli prikazan i jedan i drugi pokazatelj za FBiH.

Prosječna penzija: u KM je FBiH uglavnom ispred Republike Srpske

* Za 2020. godinu kod FBiH je korišten ukupni prosjek, jer u korištenom dostupnom pregledu nije posebno izdvojena prosječna samostalna penzija.

Iz tabele se vidi ono što se iz objave Fonda PIO Republike Srpske ne može zaključiti na prvi pogled: prosječna samostalna penzija u FBiH od 2021. do maja 2026. godine bila je veća od prosječne samostalne penzije u Republici Srpskoj.

Najveća razlika u ovom periodu bila je 2023. godine. Tada je prosječna samostalna penzija u Federaciji BiH iznosila 675,57 KM, dok je u Republici Srpskoj iznosila 541,23 KM. Razlika je bila 134,34 KM, odnosno oko 24,82 odsto u korist FBiH.

U maju 2026. godine prosječna samostalna penzija u FBiH iznosila je 851,60 KM, a prosječna samostalna penzija u Republici Srpskoj 697,62 KM. To je razlika od 153,98 KM, odnosno oko 22,07 odsto u korist Federacije BiH.

Čak i kada se za Federaciju BiH uzme niži pokazatelj, odnosno ukupna prosječna penzija koja uključuje i srazmjerne penzije, FBiH je u većini posmatranih godina opet ispred Republike Srpske. Izuzetak je decembar 2025. godine, kada je ukupni prosjek u FBiH iznosio 651,05 KM, a prosječna samostalna penzija u Republici Srpskoj 652,93 KM. Tada je razlika bila svega 1,88 KM u korist Republike Srpske.

Po vrstama penzija: starosne, invalidske i porodične

Kada se pogledaju vrste penzija, razlike su takođe važne. Kod Federacije BiH zvanični pregledi posebno prikazuju samostalne starosne, invalidske i porodične, odnosno obiteljske penzije.

U maju 2026. godine u FBiH su prosječne samostalne penzije po vrstama prava iznosile:

Za Republiku Srpsku, prema zvaničnom biltenu za maj 2026. godine, prosječna samostalna penzija iznosila je 697,62 KM, dok je prosječna starosna penzija za 40 godina staža osiguranja, bez srazmjernih penzija, iznosila 1.052,94 KM.

Za poređenje po vrstama prava, jasniji presjek može se vidjeti na decembru 2023. godine, gdje su dostupni uporedivi podaci za starosne, invalidske i porodične penzije.

I ovaj presjek pokazuje da se, kada se gledaju stvarni iznosi po vrstama prava, prednost Federacije BiH ne može zanemariti. Posebno je izražena kod porodičnih penzija, gdje je razlika u decembru 2023. godine bila skoro 29 odsto.

Najniže i zajamčene penzije: sistemi nisu isti, ali iznosi jesu važni

Posebno osjetljivo pitanje su najniže i zajamčene penzije, jer sistemi u Republici Srpskoj i Federaciji BiH nisu postavljeni potpuno isto. Zbog toga ih treba porediti oprezno, uz jasno navođenje uslova i kategorija.

U Federaciji BiH su za maj 2026. godine, za korisnike koji su pravo ostvarili do 1. januara 2026. godine, najniža penzija iznosila 666,76 KM, zajamčena 795,74 KM, a najviša 3.333,79 KM.

Za korisnike koji pravo ostvaruju od 1. januara 2026. godine, najniže penzije u FBiH razvrstavaju se prema godinama penzijskog staža: od 434,62 KM za 15 do 20 godina staža, do 688,14 KM za 40 i više godina staža. Zajamčena penzija za 40 godina staža osiguranja iznosila je 842,44 KM.

U Republici Srpskoj je, prema podacima za maj 2026. godine, prosječna samostalna penzija iznosila 697,62 KM, dok je najniža penzija za staž od 40 i više godina iznosila 698,89 KM. Prosječna starosna penzija za puni staž osiguranja od 40 godina, bez srazmjernih penzija, iznosila je 1.052,94 KM.

Drugim riječima, nije dovoljno reći da je jedan sistem bolji samo na osnovu jednog procenta rasta. Ali je potpuno opravdano reći da objava Fonda PIO Republike Srpske ne daje potpunu sliku, jer ne prikazuje polaznu osnovu, stvarne iznose u KM i razlike po vrstama penzija.

Zašto je poređenje samo kroz procente problematično?

Nije sporno da su penzije u Republici Srpskoj rasle. To potvrđuju i zvanični podaci. Nije sporno ni da se rast može prikazivati procentima.

Problem nastaje kada se građanima ponude samo procenti, bez iznosa u KM. Tada se dobija nepotpuna slika.

Ako penzija od 400 KM poraste za 10 odsto, povećanje iznosi 40 KM. Ako penzija od 700 KM poraste za 7 odsto, povećanje iznosi 49 KM. Formalno, prvi rast je veći u procentima. Stvarno, drugi rast je veći u novcu.

Zato poređenje koje se oslanja samo na procente može biti zgodno za komunikacionu poruku, ali nije dovoljno za ozbiljno informisanje građana. Za penzionere je ključno pitanje koliko novca dobijaju na kraju mjeseca.

Zaključak: u procentima jedno, u novčaniku drugo

Objavom Fonda PIO Republike Srpske sugeriše se da je rast penzija u Srpskoj povoljniji nego u Federaciji BiH. Međutim, kada se pogledaju stvarni iznosi u KM, slika je drugačija.

Prosječna samostalna penzija u FBiH od 2021. do maja 2026. godine bila je veća od prosječne samostalne penzije u Republici Srpskoj.

U maju 2026. godine prosječna samostalna penzija u FBiH iznosila je 851,60 KM, dok je u Republici Srpskoj iznosila 697,62 KM. Razlika je 153,98 KM, odnosno oko 22 odsto u korist Federacije BiH.

To je podatak koji penzioner razumije bolje od svake grafike.

Zato bi Fond PIO Republike Srpske, kao javna institucija, javnosti trebalo da ponudi potpun pregled: procente rasta, iznose u KM, polaznu osnovu, vrste penzija i metodologiju poređenja. Bez toga se ne dobija puna informacija, nego selektivno predstavljanje podataka.

A kada se govori o penzijama, selektivnost nije mala stvar. Za hiljade penzionera to nije statistika, nego pitanje svakodnevnog života.

Izvori

• Fond za penzijsko i invalidsko osiguranje Republike Srpske – statistički bilteni i godišnji izvještaji za period 2020–2026.
• Federalni zavod za penzijsko i invalidsko osiguranje – statistički pregledi isplate penzija za period 2020–2026.