ODAKLE DUG OD 6,08 MILIONA KM: Grad iz ovogodišnjih prihoda plaća obaveze prenesene iz ranijeg perioda

Dok se javnosti predstavljaju novi kapitalni projekti i rekordno povećanje gradskog budžeta, iz predloženog rebalansa vidi se da će više od šest miliona maraka ovogodišnjih prihoda biti potrošeno na račune i obaveze nastale ranije.

Ukupne neizmirene obaveze prenesene iz prethodnog perioda iznose 6.076.014,06 KM, dok je u rebalansu za njihovo izmirenje planirano zaokruženo 6,08 miliona KM.

Grad namjerava da ih plati iz izvornih prihoda ostvarenih u 2026. godini. Prostor za to otvoren je tako što će dio ranije planiranih kapitalnih projekata preuzeti Vlada Republike Srpske, pa novac Grada prvobitno namijenjen tim projektima sada može biti usmjeren na stare račune.

Međutim, u materijalu nema najvažnijeg podatka – kome Grad Doboj duguje više od šest miliona maraka.

U prvobitnom budžetu dug nije bio prikazan

Posebno je problematično to što je u prvobitnom budžetu Grada Doboja za 2026. godinu, usvojenom krajem prošle godine, na poziciji „neizmirene obaveze iz ranijeg perioda“ bilo planirano nula maraka. Nekoliko mjeseci kasnije, rebalansom se na istoj poziciji pojavljuje 6,08 miliona KM.

To znači da obaveze nisu nastale preko noći. Postojale su ili su morale biti poznate prilikom pripreme ovogodišnjeg budžeta, ali nisu bile prikazane u dokumentu koji je predstavljen odbornicima i građanima.

Zbog toga nije dovoljno objašnjenje da se sada „stvaraju uslovi“ za njihovo izmirenje. Grad mora objasniti zašto obaveze u iznosu većem od šest miliona KM nisu bile unesene u prvobitni budžet i kada je Odjeljenje za finansije dobilo podatke o njihovom postojanju.

Za šest godina planirano više od 69 miliona KM za stare obaveze

Pregled budžeta i rebalansa Grada Doboja pokazuje da ovo nije izolovan slučaj, nego obrazac koji se ponavlja iz godine u godinu.

U Drugom rebalansu budžeta za 2021. godinu za izmirenje obaveza iz ranijeg perioda bilo je planirano 12.280.450 KM. Godinu kasnije, Drugim rebalansom za 2022. godinu, planirano je još 13.107.043 KM.

Rebalansom za 2023. godinu ta stavka iznosila je 14.681.000 KM, u rebalansu za 2024. godinu 8.031.000 KM, a tokom 2025. godine čak 15.180.000 KM.

Kada se ovim iznosima doda 6.076.014 KM planiranih za 2026. godinu, dolazi se do podatka da je kroz budžetske dokumente u posljednjih šest godina za izmirenje obaveza iz ranijih perioda planirano približno 69,36 miliona KM.

Ovaj zbir ne znači nužno da je Grad za šest godina napravio 69 miliona KM potpuno novih dugova niti da je sav taj novac zaista isplaćen. Budžeti i rebalansi predstavljaju planove, a dio obaveza mogao je biti prenošen iz jedne godine u drugu. Upravo je to dodatni razlog da Grad objavi pregled stvarno izvršenih plaćanja i pokaže koliko je obaveza svake godine izmireno, koliko ih je ostalo i koliko je novih računa preneseno u narednu godinu.

Bez takvog pregleda građani ne mogu znati da li se obaveze zaista smanjuju ili se samo prebacuju iz jednog rebalansa u drugi.

Isti obrazac viđen i 2023. godine

Da se veliki dugovi pojavljuju tek nakon usvajanja početnih budžetskih dokumenata pokazuje i primjer iz 2023. godine.

U početnim budžetskim ograničenjima za 2023. na poziciji neizmirenih obaveza bilo je upisano nula maraka, dok je kasnije u rebalansu na istoj poziciji završilo 14,68 miliona KM.

Slična situacija ponavlja se sada: prvobitni budžet za 2026. godinu ne predviđa sredstva za stare obaveze, a rebalans ih nekoliko mjeseci kasnije priznaje u iznosu od 6,08 miliona KM.

Takvo budžetsko „krpljenje“ otežava realnu procjenu finansijskog stanja Grada. Budžet na početku godine izgleda rasterećenije jer u njemu nema starih računa, a zatim se tokom godine, kada se pojave dodatni prihodi, transferi ili pomoć viših nivoa vlasti, dio tog novca usmjerava na ranije preuzete obaveze.

Revizori: Najveći dio obaveza vezan za kapitalne projekte

Da se ne radi samo o tehničkoj budžetskoj stavci potvrđuje i izvještaj Glavne službe za reviziju javnog sektora Republike Srpske o poslovanju Grada Doboja tokom 2024. godine.

Revizori su naveli da je Grad tek 14. aprila 2025. godine sačinio Plan za izmirenje neizmirenih obaveza prenesenih iz prethodnog perioda, koje su se najvećim dijelom odnosile na realizaciju kapitalnih projekata. Fiskalni savjet Republike Srpske krajem tog mjeseca ocijenio je da je predloženi plan provodiv.

Ovaj podatak je posebno važan zbog sadašnjeg objašnjenja da će sredstva za stare obaveze biti obezbijeđena zato što dio kapitalnih projekata finansijski preuzima Vlada Republike Srpske.

Drugim riječima, novac koji Grad više ne mora direktno da izdvoji za određene projekte sada će poslužiti za plaćanje ranije ugovorenih i izvedenih radova. Praktično, pomoć Vlade ne rasterećuje Grad samo u pogledu budućih ulaganja, nego mu omogućava da zatvara račune nastale u prethodnom periodu.

Ali i dalje nije poznato o kojim projektima se radi, ko ih je izvodio, kada su radovi ugovoreni i zašto nisu bili plaćeni iz budžeta godine u kojoj su izvedeni.

Na kraju 2024. godine dobavljačima dugovano 16,5 miliona KM

Revizorski izvještaj pruža i konkretniju sliku obaveza Grada.

Na dan 31. decembra 2024. godine kratkoročne obaveze i razgraničenja Grada Doboja iznosili su 28.309.470 KM. Od tog iznosa, obaveze iz poslovanja iznosile su 17.810.535 KM.

Samo obaveze prema dobavljačima dostigle su 16.512.715 KM. Od toga je za nabavljenu robu i usluge dugovano 5,31 milion KM, dok su obaveze za nabavku stalne imovine, među kojom su i kapitalni objekti, iznosile gotovo 11,2 miliona KM.

Do kraja februara 2025. godine Grad je izmirio 6,2 miliona KM ukupnih kratkoročnih obaveza, od čega 4,23 miliona KM obaveza iz poslovanja. To pokazuje da je znatan dio računa ostao za kasnije izmirenje.

Upravo zbog ovih podataka Grad treba da odgovori da li je sadašnjih 6,08 miliona KM dio plana izmirenja obaveza koji je sačinjen u aprilu 2025. godine i koliko je obaveza prema dobavljačima i izvođačima ostalo neplaćeno nakon realizacije prošlogodišnjeg rebalansa.

Grad istovremeno otplaćuje i kredite

Stare obaveze prema izvođačima i dobavljačima nisu jedini teret gradskog budžeta.

Rebalansom je za otplatu glavnice dugova i dalje planirano približno 7,53 miliona KM. To znači da će Grad tokom iste godine izdvajati novac i za redovno servisiranje kredita i za račune prenesene iz prethodnih perioda.

Prema podacima Glavne službe za reviziju, ukupan dug Grada Doboja na kraju 2024. godine iznosio je 40.646.992 KM. Glavnica je iznosila nešto više od 36 miliona KM, obračunate kamate 4,53 miliona KM, a troškovi servisiranja kredita 77.690 KM.

Kada se kreditnim obavezama dodaju neplaćeni računi prema dobavljačima, sudski sporovi i drugi rashodi preneseni iz ranijih godina, postaje jasno zašto sama visina budžeta nije dovoljna za procjenu finansijske snage Grada.

Sudska rješenja rastu sa 90.000 na 400.000 KM

Još jedan upozoravajući podatak je povećanje rashoda po sudskim rješenjima sa prvobitno planiranih 90.000 na 400.000 KM.

Grad bi trebalo da objavi iz kojih sporova proizlazi dodatnih 310.000 KM, ko su tužioci, kada su postupci pokrenuti i da li se plaćaju samo glavna potraživanja ili i zatezne kamate, sudski troškovi i troškovi izvršenja.

Rast ove stavke pokazuje da odlaganje plaćanja ili drugi sporni odnosi mogu proizvesti dodatne troškove za budžet. Ti troškovi na kraju ne padaju na odgovorne funkcionere, nego na građane i poreske obveznike.

Revizori upozorili i na način izvještavanja

Glavna služba za reviziju utvrdila je i da izvještaj o izvršenju budžeta Grada za 2024. godinu nije sadržao objašnjenja svih većih odstupanja.

Umjesto poređenja sa usvojenim rebalansom, izvršenje je poređeno sa budžetom nakon naknadnih realokacija. Revizori su naveli da zbog takvog uravnoteženja veća odstupanja nisu bila iskazana.

To dodatno potvrđuje da javnosti nije dovoljno predstaviti samo konačne zbirne iznose. Potrebni su podaci o tome kada su obaveze nastale, kako su se mijenjale tokom godine, koje su pozicije smanjivane da bi bile plaćene i koliko je računa ponovo ostavljeno za naredni period.

Grad mora objaviti povjerioce

Najvažnije pitanje nije samo odakle će Grad pronaći 6,08 miliona KM, nego kome će taj novac biti isplaćen.

Od Gradske uprave treba zatražiti da objavi:

• potpuni spisak povjerilaca i pojedinačne iznose potraživanja;

• godinu, mjesec i datum nastanka svake obaveze;

• nazive projekata, ugovora i provedenih javnih nabavki;

• podatke o ispostavljenim i priznatim fakturama;

• iznose glavnog duga, kamata, penala i sudskih troškova;

• podatke o tome koliko je obaveza iz rebalansa za 2021, 2022, 2023, 2024. i 2025. godinu stvarno plaćeno;

• iznos koji je na kraju svake godine ponovo prenesen;

• vezu između sadašnjih 6,08 miliona KM i Plana za izmirenje obaveza iz aprila 2025. godine;

• razloge zbog kojih ove obaveze nisu prikazane u prvobitnom budžetu za 2026. godinu;

• pregled projekata koje preuzima Vlada Republike Srpske i iznose gradskog novca koji se time oslobađaju.

Novi projekti na naslovnicama, stari računi u rebalansima

Dok se pred građanima predstavljaju novi projekti i rekordni budžeti, dio tekućih prihoda iz godine u godinu mora biti odvajan za ranije donesene odluke i već nastale račune.

Činjenica da je od 2021. godine kroz rebalanse planirano gotovo 70 miliona KM za obaveze iz prethodnih perioda pokazuje da se ne radi o jednom neplaniranom dugu, nego o dugotrajnom načinu upravljanja gradskim finansijama.

Ne može se ozbiljno govoriti o transparentnom budžetu dok se milioni maraka prikazuju samo kao zbirna pozicija, bez podataka o povjeriocima, ugovorima, projektima i datumima dospijeća.

Građani imaju pravo da znaju ko je godinama praktično kreditirao Grad Doboj čekajući da mu izvedeni radovi, isporučena roba ili pružene usluge budu plaćeni.

Sve dok spisak povjerilaca ne bude objavljen, ostaje otvoreno pitanje šta se tačno krije iza 6.076.014,06 KM obaveza koje će sada biti plaćene novcem ostvarenim u 2026. godini.

***

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.