Tokom 2017, uprkos moratorijumu, u 71% anketiranih javnih ustanova i preduzeća zabilježena nova zapošljavanja, najčešće bez konkursa
Centri civilnih inicijativa (CCI) danas su u Banjaluci predstavili „Izvještaj o monitoringu imenovanja i zapošljavanja u javnom sektoru u Bosni i Hercegovini“, koji daje pregled regulative i prakse imenovanja i zapošljavanja u javnom sektoru, tokom prvih šest mjeseci 2017.godine.
„Istraživanje koje je CCI proveo tokom prve polovine 2017. godine, pokazuje da je u 71% anketiranih javnih ustanova, primarno u zdravstvu, prosvjeti, javnim preduzećima i vanbužetskim fondovima, zabilježeno nekoliko stotina novih zapošljavanja, najčešće bez konkursa. Posmatrajući generalno javni sektor, broj novozaposlenih u 2017. godini dostiže i nekoliko hiljada. Uključujući novozaposlene, za plate iz budžeta Republike Srpske ove godine biće izdvojeno više od 718 miliona KM ili oko trećine novca od poreskih prihoda“ - navodi se u Izvještaju o monitoringu imenovanja i zapošljavanja u javnom sektoru u BiH, koji je danas predstavljen.
Trenutno važeći propisi, koji uređuje navedenu oblast ne garantuju izbor i imenovanje najkompetentnijih kandidata mjereno kroz kompetencije i radno iskustvo, a u skladu sa opšteprihvaćena tri principa: meritornosti,transparentnosti i odgovornosti, a u prilog čega govore i primjeri iz prakse. Nalazi monitoringa CCI-a, pokazuju da je proces zapošljavanja generalno vrlo netransparetan. Preciznije, indeks transparentnosti procesa zapošljavanja iznosi 40,5 (na skali od 0 do 100). On je 2,5 puta manji u odnosu na stanje kojem težimo - da se svi konkursi objavljuju na web stranicama organa koji zapošljava, da se objavljuju u dnevnim novinama, da su svi kriterijumi za ocjenjivanje na konkursu dostupni kandidatima, da se sastavi komisija objave tokom faze raspisivanja konkursa, te da se vrši imenovanje i zapošljavanje najbolje rangiranih kandidata.
U javnim ustanovama, institucijama i preduzećima, obuhvaćenim istraživanjem, u kojima postoje javni konkursi, u 57% slučajeva „intervju“ s kandidatima presuđuje pri zapošljavanju, često bez jasnih kriterija i procedura. Zbog toga se odlučivanje svodi na ličnu procjenu članova komisija, pa nije rijetkost da za isti odgovor, jedan član komisije daje maksimalan broj bodova, a drugi minimalan. Dodatni problem predstavlja način formiranja konkursnih komisija. U većem dijelu javnog sektora, van državne službe, što obuhvata oko 80% uposlenih na budžetima, o načinu izbora komisije za zapošljavanje, transparentnosti procesa, kompetencijama i nezavisnoti komisije, najčešće odlučuje rukovodilac koji zapošljava, pa je time institut javnog konkursa obesmišljen.
Zbog svega navedenog, neophodno je u što skorijem periodu izmjeniti ili donijeti novi Zakon o državnoj/javnoj službi na svim nivoima u skladu sa SIGMA principima reforme javne uprave, te detaljnije urediti konkursnu proceduru kako bi se osiguralo da posao u javnoj upravi dobijaju najbolji kandidati. U javnu upravu u cijeloj BiH neophodno je što hitnije uvesti pravilo izbora najkvalitetnijih kandidata (izbor po listi, a ne sa liste). Zapošljavanje u javnom sektoru potrebno je svesti na neophodan minimum, sa težnjom da broj uposlenih prati evropske standarde (npr. jedan državni službenik na 1000 uposlenih).
